Yörük Köyü – Safranbolu

20121231-1507-IMG-95

2012’nin son gününde Safranbolu’nun küçük bir modeli olan Yörük Köyü’ne düştü yolumuz. Yörük köyü 1997’de bir Türkmen köyü olması nedeni ile tamamı kentsel sit alanı içinde korunmaya alınmış. Hava inanılmaz güzel, hem fotoğraf çekmek hem de dar sokaklarında rahatça gezmek için…
Ziyaret edeceğimiz konağa doğru yürürken köy evlerinin hemen hemen her birinin çatılarından sarkan geyik boynuzları gözümüze çarpıyor. Evlere şans getirmesi için asılıyorlarmış. Kapı kilitleri ise bir başka orijinal; kapı kilitleri arasına ipler gerilmiş eğer ip gergin bir şekilde duruyorsa ‘müsait ya da evde değilim’, ip açık ve aşağıya sarkıyorsa da ‘müsait ve evdeyim’ anlamına geliyor.

20121231-1515-IMG-111

Hemen aklımıza küçükken bizlerin de neredeyse kapılarımız açık olarak oturup komşularımızla geçirdiğimiz sıcak anılar geliyor.
Yörük köyündeki evlerin en eskisi 450 yıllık. Bizim yolumuz Sipahioğlu Konağı’na düşüyor. Bu konağın dedelerinin dedeleri Karadeniz aşiretlerinden, Yörük köyüne geldiklerinde göçebelikten yerleşik hayata geçmişler. Ev bugünkü torunlar tarafından en iyi haliyle saklanmış. İlk girdiğimiz oda beni en çok etkileyenlerden. Tavanın tam ortasında neredeyse bir disco topuna benzeteceğim devasa bir cam küre var; gündüz pencerelerden, gece ise gaz lambalarından gelen ışığı odanın her tarafına eşit olarak dağıtmaya yararken odanın her köşesinde kim var ise cam küreden rahatça görebiliyorsunuz. Bu kürenin tam 125 yıllık olduğunu söylüyor ev sahibimiz.

20121231-1512-IMG-105
Odanın tavan köşelerinde demir kancalar var. Bunlar çocuklara beşik/salıncak kurmak, çamaşırları kurutmak ve hatta eve yeni gelin geldiğinde çeyizini sergilemek amaçlı kullanılırmış. Bütün tavan, kök boyaları ile yapılmış meyve ve çiçek resimleri ile kaplı, her bir meyve başka bir şeyi simgeliyor. Üzümün bereket ve bolluğu temsil etmesi gibi. Rumi Takvime göre resimler 1878’de yapılmışlar. Her odada duvara tasvir edilmiş bir de saat resmi var, saat odadaki boyamanın bitiş zamanını gösteriyor, bu odadaki ise 11.40.
Duvar satıhları şimdinin saten boyaları gibi ama farkı tabii ki kullanılan malzemeler; yumurta akı, keçi kılı, kil, zeytinyağı gibi malzemeler… Evlerin en büyük özelliği, hiçbir ev birbirinin cephesini, güneşini ve manzarasını kapatmayacak şekilde yerleştirilmiş, bu da köye ve konaklara ayrı bir güzellik katıyor.
Odalardaki perdeler hatta storları bile orijinal olarak saklanmış. Esas sürpriz bizim sade bir dolap sandığımız kapaklar açılınca ortaya çıkıyor. Dolabın içerisinde kendine ait gideri olan küçük bir banyo çıkıyor karşımıza. Tabii o zamanın banyosu! Yoksa aklınıza şimdinin ebeveyn banyosu gelmesin. İbrik ve kova ile taşınan sular ile bu dolapların içerisinde yıkanırlarmış. Odada bulunan mangal ise hem odayı ısıtıyor hem de banyo suyunu ısıtmaya yarıyor.
Yerdeki ahşapların yani ağacın genişliği o dönemlerde aynı zamanda zenginlik simgesiymiş. Ne kadar geniş ağaç o kadar zengin aile. Bizim bulunduğumuz odanın tabanındaki ağaçların genişliği 60-65 cm’i buluyor. Pencerelerin büyüklüğü de bolluğu simgeliyor.

20121231-1517-IMG-116
Sipahioğlu Konağı’nın dedeleri Osmanlı döneminde Sipahi Bey Ocaklar’ında Bektaşi Kültürü’yle yaşamışlar. Dolayısıyla da Bektaşi kültürünün simgesi olan 12 imamı simgeleyen 12 karanfili odaların duvarlarında görmek mümkün. Ocağın kenarında göze çarpan hayat ağacı, sevap simgeleyen taşlarda Bektaşi Kültürü’nün parçalarından.
Odalara girerken mahremiyet çok önemli olduğu için kapılar açıldığında odanın ancak bir bölümü görünüyor. Odalardaki aynaların üstleri ise birer bezle/tülbentle kaplı. Nazara inanıldığı için bezle örtülürmüş, ibadet sırasında ise ayna tümüyle kaplanırmış.
Diğer bir odada ise ilk dikkatimizi çekenler; avize yerinde asılmış altıgen şeklinde ve bir sürü parçadan oluşan tahtadan yapılmış bir sineklik ve odanın köşe duvarlarından sarkan buğday başakları. Buğday başakları eve bolluk ve bereket getirmesi için asılırmış.
Ev gezisi sonunda küçük hediyelikler almak isterseniz, yöreye özel safranlı olan ürünlerde dahil, hemen hemen her geziye açık konağın giriş bölümünde çok uygun fiyatlar ile bulabilirsiniz.
Tarihi konaktan çıkıp köyün Çamaşırhane’sine doğru giderken suların yüksek yerlerden aşağıya rahatça akmasını sağlayan yolun ortasındaki hafif eğimli oluklar dikkatimizi çekiyor.
Eskiden evlerde su olmadığından dağlardan gelen sular çamaşırhanenin arkasındaki bir depoda biriktirilirmiş, evlerde çamaşır yıkamak zor olduğu için çamaşırlar biriktirilip, köyün kadınları hep beraber eğlenerek, dedikodu yaparak yıkarlarmış. Parantez içinde de en çok kaynana dedikodusu yapıldığını anlatıyor köylüler… Çamaşırhane’nin tam ortasında devasa bir göbek taşı var, yine 12 imamı temsil ettiği için oniki köşesi olan bir taşın üzerinde. Göbek taşının üzerinde hiç kimsenin yıkadığı çamaşırın kirli suyu birbirine karışmasın diye oluklar ve ortada da gider deliği var. O kadar dahiyane bir biçimde dizayn edilmiş ki kısa boylular için bir taraf daha alçakken daha uzun boylular için diğer taraf daha uygun. Çamaşırhanenin sadece üst sol tavan tarafında tahtadan yapılmış açıklıklar var, güneye bakar şekilde yapılmış ki kışın çamaşırhane çok soğuk olmasın ama aynı zamanda da içerideki sıcak buharın tavandaki tahtalara zarar vermeden dışarı süzülmesi sağlansın diye.
Güneş yavaş yavaş alçalmaya başladığında köyün sokaklarından dönüş yoluna geçiyoruz. Köy çok ıssız ama ertesi günkü pazara ıspanaklarını yetiştirmeye çalışan güleryüzlü bir teyzeye rastlıyoruz. Telaş içinde ama bize birkaç soru sormayı da ihmal etmiyor.
Köyün meydanı sayılabilecek genelde satış tezgahlarının bulunduğu yerde birde Leyla Gencer büstü var, Leyla Gencer ve Cemil İpekçi’nin de köyün köklü aillerinden olduğunu öğreniyoruz.
Artık Safranbolu’daki otelimize dönmemiz lazım. Eğer yolunuz Karabük’ün ilçesi Safranbolu’ya düşerse Yörük Köyü’nü de unutmayın!.
Fotoğraflar: Göksel Demir, Kayla Demir

Reklamlar
Bu yazı Yurtiçi içinde yayınlandı. Kalıcı bağlantıyı yer imlerinize ekleyin.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s